?Bunt pokolenia. Rozmowy z intelektualistami ukraińskimi.? Bogumiły Berdychowskiej i Oli Hnatiuk to próba sportretowania ludzi, którzy wywarli decydujący wpływ na ukraińską kulturę i sztukę lat sześćdziesiątych.
Względna swoboda, jaka zapanowała po XX zjeździe KPZR przyczyniła się do niebywałego ożywienia intelektualnego na Ukrainie. Na dekadę, której symbolicznym początkiem było upublicznienie referatu Chruszczowa ?O kulcie jednostki i jego następstwach?, przypada wiele niezwykle interesujących debiutów literackich. Wtedy też miały miejsce liczne powroty pisarzy niechętnie widzianych w oficjalnym obiegu od czasów ?rozstrzelanego odrodzenia? lat trzydziestych.
W swojej pracy autorki skupiły się bardziej na analizie drogi życiowej bohaterów niż na ich dorobku literackim. Niezwykle ciekawe, a dla wielu polskich czytelników prawdopodobnie odkrywcze, są informacje dotyczące stosunków społecznych panujących w Związku Radzieckim tamtego okresu. Wiele dowiadujemy się o niełatwej codzienności artystów próbujących pozostać z boku oficjalnej, socrealistycznej kultury. W swoich opowieściach literaci wspominają o biedzie i dorywczej pracy fizycznej. Poznając tę stronę ich życia łatwiej zrozumieć oportunizm niektórych, ale też jeszcze bardziej docenić nieprzejednaną postawę innych.
Przemyślany dobór rozmówców pozwala na pokazanie ukraińskiego życia intelektualnego w szerszej perspektywie. Są wśród bohaterów ludzie wywodzący się z różnych warstw społecznych i pochodzący z różnych regionów Ukrainy. Wielobarwność ta daje unikalną możliwość poznania specyfiki tak uprzemysłowionego Donbasu jak i wołyńskiej prowincji, której mieszkańcy pamiętają blaski i cienie sanacyjnej Rzeczpospolitej.
Diametralnie różne są też pozycje, z których bohaterowie krytykują system radziecki. Niektórzy, jak Iwan Dziuba, u progu ?odwilży? byli ideowymi komunistami, wierzącymi w możliwość naprawy systemu. Oskarżali Partię o odejście od marksizmu-leninizmu, wierzyli z początku, że powrót do rewolucyjnych ideałów pozwoli na nieskrępowany rozwój kultury ukraińskiej. Inni, jak Mychajło Horyń, od razu mieli świadomość, że jedynie całkowite odrzucenie systemu komunistycznego może przynieść odrodzenie kultury i języka ojczystego.
Bowiem właśnie wolność dla Ukrainy i Ukraińców była dla rozmówców Bogumiły Berdychowskiej i Oli Hnatiuk celem ostatecznym.
W przedmowie autorki tak opisują znaczenie ruchu szestydesiatnyków: ?W dużym stopniu dzięki nim współczesna Ukraina nie weszła na drogę, jaką podążyła Białoruś.?[1]. Prawdziwość tego stwierdzenia chciałbym poddać analizie w swojej pracy. Zamierzam w tym celu prześledzić życiorysy postaci, które przedstawione są na stronach ?Buntu pokolenia?.
Pierwszym etapem będzie zbadanie wpływu pochodzenia społecznego, wychowania, doświadczeń najmłodszych lat na kształtowanie się poglądów poszczególnych autorów. Kolejnym, znacznie szerszym, etapem będzie zapoznanie się z lekturami, uznawanymi przez bohaterów za istotne i ocena ich wpływu na drogę życiową. Niektórzy z nich w młodości zetknęli się z ludźmi, którzy wywarli na nich osobisty i niepowtarzalny wpływ. Często wskazówki, które wtedy odebrali są dla nich ważne nawet dziś ? kilkanaście lat po opisywanych zdarzeniach. Jako że gros intelektualistów opisywanych w ?Buncie pokolenia? to pisarze, nie sposób pominąć analizy ich twórczości. Przy doborze utworów, ze względu na ramy pracy, zamierzam ograniczyć się do tych, które uznawane są za najważniejsze w kształtowaniu atmosfery tamtych lat.
Interesująca może okazać się również próba zbadania prac polemicznych wobec twórczości szestydesiatnyków. Atakowano ich przede wszystkim z pozycji ?systemowych?, większość polemik to ataki ideologiczne a nie merytoryczne. Być może warto jednak przyjrzeć się bliżej niektórym oponentom i poznać ich motywacje. Częścią z nich kierował zapewne fatalizm wobec potęgi radzieckiego imperium, a nie wrogość wobec tych, którzy jej się przeciwstawiali.
Na zakończenie zamierzam poddać analizie wpływ działalności pokolenia lat sześćdziesiątych na życie intelektualne Ukrainy tamtego okresu, a także spróbować zidentyfikować elementy obecne w dzisiejszym dyskursie publicznym. Niektórzy bowiem z czołowych przedstawicieli ruchu zajmują dziś znaczące miejsce w głównym nurcie życia intelektualnego niepodległej Ukrainy.
